Sekvenciranje sledeće generacije (NGS) kod raka je visokopropusna, molekularno-dijagnostička metoda koja istovremeno sekvencira milione fragmenata DNK/RNK kako bi se identifikovale genetske promene (mutacije, fuzije, delecije) unutar tumora. Omogućava preciznu, personalizovanu onkologiju analiziranjem mutacija koje mogu da se primene, vođenjem ciljane terapije i praćenjem ponovnog pojavljivanja bolesti.
- TP53 – najčešće mutirani gen pan-kancera (~40% ukupno). Izuzetno visok u seroznog karcinoma jajnika visokog stepena (~95%); veoma čest u planocelularnog karcinoma glave i vrata (HNSCC), jednjaka, pluća i bazalno-like dojke.
- – Mutiran u ~40% svih karcinoma.
- – Nalazi se u skoro svake vrste solidnog tumora (jajnika, dojke, pluća, kolorektalnog, glave i vrata, jednjaka, jetre, itd.).
- – Deluje kao univerzalni genomski čuvar → gubitak dovodi do genomske nestabilnosti.
- KRAS – dominantan u duktalnog adenokarcinoma pankreasa (>90%); čest u kolorektalnog (~35–45%) i plućnog adenokarcinoma (~25–35% u zapadnim kohortama). Ras put mutiran u ~19% svih karcinoma.
- – KRAS / NRAS / HRAS (RAS familija)
- – Često mutiran kod pankreasa, kolorektalnog, pluća, štitne žlezde, melanoma, raka bešike.
- – RAS mutacije = konstitutivna aktivacija MAPK puta.
- PIK3CA – čest kod raka dojke (posebno HR+ luminalni A/B ≈45%/29%) i endometrioidnog raka endometrijuma (~40–70%); takođe prisutan kod skvamoznoćelijskog karcinoma glave i vrata (HNSCC) i kolorektalnog karcinoma (CRC).
- – Izmenjen kod karcinoma dojke, endometrijuma, glave i vrata, kolorektalnog karcinoma, raka bešike i grlića materice.
- – Aktivira PI3K/AKT/mTOR signalizaciju (rast/preživljavanje).
- APC – čuvar kolorektalne tumorogeneze; mutiran kod otprilike ~80% kolorektalnih karcinoma.
- – Dominantan kod kolorektalnog karcinoma, ali mutacije se takođe viđaju kod tumora želuca i pankreasa.
- BRAF – ~40–60% kožnih melanoma (uglavnom V600E/K), ~40–60% papilarnog karcinoma štitne žlezde, ~8–12% kolorektalnih karcinoma.
- – Najpoznatiji kod melanoma, štitne žlezde, kolorektalnog karcinoma, ali se javlja i kod drugih sa ređom učestalošću.
- – Deo RAS–RAF–MAPK puta.
- EGFR – adenokarcinom pluća: ≈10–15% u evropskim/severnoameričkim populacijama, do ~50% kod istočnoazijskih; obogaćen kod nepušača i žena.
- – Mutiran ili amplifikovan kod pluća, dojke, želuca, glioblastoma.
- – Može se ciljati monoklonskim antitelima i TKI.
- CTNNB1 (b-katenin) – hepatocelularni karcinom (~25–30%); takođe obogaćen kod endometrioidnih karcinoma endometrijuma
- – Čest kod tumora jetre, endometrijuma, dezmoidnih tumora, prisutan i kod drugih.
- PTEN – čest gubitak tumorskog supresora kod endometrioidnog karcinoma endometrijuma (~55–80% izmenjen) i prisutan kod značajne podgrupe glioblastoma; takođe izmenjen kod raka prostate.
- IDH1 – obeležje glioma nižeg stepena (LGG) i sekundarnog multiformnog glioblastoma (GBM) (~70–80% LGG; ~10% GBM ukupno).
- – IDH1/2 nije pankarcinom sa visokom učestalošću, ali se nalazi u gliomima, intrahepatičnom holangiokarcinomu, nekim sarkomima.
- MYC (amplifikacija)
- – Česti pokretač u dojci, plućima, jajnicima, jetri, kolorektalnom raku.
- – Reguliše proliferaciju i metabolizam.
